دروغگویى در کودکان

خانم دکتر چرا بچه ها گاهى دروغ مى گویند و در این مواقع ما باید چطور با چنین مشکلى برخورد کنیم؟
دروغ گفتن کودکان دلایل بسیار متفاوتى دارد. در میان کودکان کم سن و سال تر، دروغ گویى معنایى مشابه آنچه بزرگترها مى شناسند ندارد بلکه بیشتر جنبه خیالبافى دارد ، بنابراین قصد آنها هرگز فریب دادن دیگران نیست.
اما عمده ترین دلیل دروغ گفتن از سوى کودکان در سنین بالاتر، فشار بزرگترها به آنان براى گفتن جزئیات دقیق یک ماجرا است. این تحت فشار قراردادن کودکان را وادار به گفتن دروغ مى کند واز اینجا کودکان دروغگویى را یاد مى گیرند؛ چرا که دروغ گفتن آنها را از تنبیه شدن باز مى دارد و آنها این نکته را به تجربه و بر اثر رفتار غلط بزرگترها آموخته اند. پس او براى گریز از تنبیه شدن و مجازات، دروغ تحویل مى دهد. در حقیقت ریشه اغلب دروغها به دلیل احساس ناامنى و وحشت از مجازات و تنبیه است، بنابراین چنانچه کودک به خاطر راستگویى درباره اتفاقى ناخوشایند یا ناشایست، از سوى والدین و یا بزرگترها تنبیه نشود، به دروغ گفتن پناه نمى آورد.
هرچه کودک بزرگتر مى شود، از مسؤولیت اخلاقى بیشترى برخوردار شده و چون دروغگویى وجدانش را مى آزارد، لذا از دروغ گفتن بیشتر پرهیز مى کند.
آیا دروغ گفتن، یک شکل کلى است یا از نظر علم روانشناسى مى توان انواعى براى آن قایل شد؟
خیر، یک شکل کلى براى آن نمى توان در نظر گرفت بلکه باید گفت آنچه که ما به آن دروغگویى کودکان اطلاق مى کنیم، بسته به سن و موقعیت و شرایطى که او در آن قرار دارد، متغیر است و بنابراین نمى توان هر نوع گفته خلاف واقع از سوى کودک را به عنوان دروغگویى در معنایى که بزرگترها از آن استنباط مى کنند، قلمداد کرد.
اشکال مهم دروغگویى در کودکان را به صورت زیر مى توان دسته بندى کرد:
۱ ـ دروغ بى معنى و پوچ ، که کودک صرفاً براى جلب توجه والدین و بزرگترها بیان مى کند. زمانى که کودک، توجه مثبت سایرین مثل همسالان و بخصوص والدین خود را دریافت نمى کند، با دروغگویى و بزرگ جلوه دادن خود سعى در گرفتن این توجه خواهد کرد. فراموش نکنید که براى بچه ها، گرفتن و جلب توجه حتى از نوع منفى آن از سوى بزرگترها و دیگران، بهتر از فقدان هرگونه توجهى از سوى آنان است.
۲ ـ دروغهاى خیالبافانه، که مخصوص کودکان کم سن و سالتر و خیال پرداز است. این نوع خیالبافى ها و دروغ و غیرواقعى بودن آنها را هرگز نباید به روى آنها آورد و به عبارتى به جاى هرگونه توجه و تمرکز، باید از کنار آنها گذشت.
۳ ـ دروغ بازى؛این نوع شبیه نوع قبلى یعنى دروغهاى خیالبافانه است که با آن کودکان حوادث تخیلى یا بازیهاى خود را سعى دارند به دیگران بباورانند.
۴ـ دروغ مبهم؛ که کودک وقتى ناتوان از ابراز احساسات و افکار خویش است، با سر هم بندى و به هم چسباندن جملاتى سعى در بیان آن احساسات دارد؛ اما بزرگترها تصور مى کنند که او در حال دروغگویى است.
۵ ـ دروغ انتقامجویانه؛ که از نفرت و خشم کودک ناشى مى شود.
۶ ـ دروغ محدود و ساختگى؛ که اغلب از ترس تنبیه و تهدید و توهین والدین و یا مربیان و بزرگترها صورت مى گیرد.
۷ ـ دروغ خودخواهانه؛ که حساب شده است و جهت فریب دادن دیگران صورت مى گیرد و معمولاً براى به دست آوردن یک چیز یا وضعیت مطلوب از سوى کودک ابراز مى شود.
۸ ـ دروغ مصلحتى؛ کودکان این نوع دروغگویى را به حساب خودشان براى مراقبت از دوستى که در یک وضعیت مشکل قرار دارد و تحت فشار است بیان مى کنند.
۹ ـ دروغ عادتى یا عادت شده؛ این نوع دروغها به دلیل نتیجه گرفتن هاى قبلى از دروغهایى است که پیش از این ابراز شده و به عنوان یک الگوى رفتارى در دسترس اوست و برایش کارکرد داشته است.
بهترین روش براى پرهیز دادن کودکان از دروغ گفتن به غیر از شناسایى دلایل و ریشه هاى این رفتار و تصحیح آنها چه نوع عملکردى است؟
والدین باید از همان سنین اولیه با ظرافت و هوشیارى متوجه این رفتار از سوى کودک خود باشند. اگر از همان دوران اولیه، کودک را به خاطر دروغگویى اش مورد طعن و مخالفت و یا استهزا و تنبیه قرار ندهید بلکه با آرامش، مهربانى و صبورى با او در این باره صحبت کنید، او نیز به تدریج از این نوع رفتار دست برمى دارد؛ ضمن آنکه باید برخورد والدین به گونه اى باشد که به کودک احساس شرم و یا گناه تلقین نکنند بلکه زمینه هاى بروز رفتار را از میان بردارند. والدین با هوش باید کودک خود را نه با دعوا و مشاجره و تنبیه بلکه با بیان مثالهاى خنده دار و شاد، از عواقب نامطبوع دروغگویى آگاه کنند. او با هدایت و رهبرى صحیح از سوى پدر و مادر، خود را از دروغگویى بى نیاز دیده و لذا این عمل را به عنوان یک الگوى رفتارى به کلى از دست خواهد داد. چرا که راههاى بهترى براى جلب توجه خویش و یا بیان و ابراز احساسات و عواطف اش پیدا مى کند. به بیان دیگر او کم کم مى آموزد و در خود آن را تثبیت مى کند که نه از ترس تنبیه و قانون و یا مجازات به هر شکل اجتماعى یا مذهبى بلکه به دلیل کنترل از درون و وجدان فردى اش، از دروغ گفتن پرهیز کند.

دکتر شیرین نوروى (روانشناس از آمریکا)    ممنبع: روزنامه ایران


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *